Cá Koi bị nấm: nhận biết đúng bệnh và cách chữa từng bước

Sáng ra cho cá ăn, bạn chợt thấy trên lưng con Kohaku đẹp nhất hồ có một búi trắng lơ thơ như sợi bông. Tim thót một cái, đúng không? Bình tĩnh đã. Nấm ở cá Koi chữa được, và chữa khá nhanh nếu phát hiện sớm. Cái khó là nhiều người nhầm nấm với bệnh khác, đổ sai thuốc, cá đã yếu lại càng yếu. Dưới đây là cách nhận ra đúng bệnh và xử lý từng bước.

Nhìn thế nào cho đúng là nấm?

Nấm thuỷ mi (Saprolegnia) không tự nhiên mọc trên da lành. Nó luôn "bám" vào một chỗ đã bị tổn thương: vết trầy khi vận chuyển, vết cá va vào thành hồ, chỗ bị rận cắn, vảy bị bong. Vì vậy dấu hiệu rất đặc trưng:

• Búi sợi trắng hoặc xám, mềm như bông gòn, phồng lên khi cá ở dưới nước, xẹp lại khi nhấc cá lên.
• Thường mọc ở một chỗ (lưng, vây, đuôi, quanh mắt), không rải đều khắp thân.
• Hay gặp khi nước lạnh, giao mùa – lúc sức đề kháng của cá xuống thấp nhất.

Nếu bạn thấy những chấm trắng li ti như hạt muối rắc khắp thân và vây, đó không phải nấm mà là trùng đốm trắng. Còn mảng trắng bám quanh miệng, ăn mòn môi cá thì thường là bệnh do vi khuẩn (dân chơi hay gọi nhầm là "nấm miệng") – bệnh này cần thuốc kháng khuẩn, thuốc nấm không trị được. Phân biệt đúng ngay từ đầu giúp bạn đỡ mất vài ngày quý giá.

Vì sao cá nhà mình lại bị nấm?

Nấm luôn có sẵn trong nước, cá khoẻ thì nó không làm gì được. Cá bị nấm là dấu hiệu có thứ gì đó đã làm cá yếu đi trước:

• Vết thương: cá mới mua về bị xây xát trong túi, cá nhảy va vào thành hồ, bị vợt cọ trầy.
• Nước bẩn: thức ăn thừa, cặn đáy nhiều, amoniac cao làm da cá yếu, nhiều nhớt.
• Nước lạnh, nhiệt độ thay đổi đột ngột sau mưa hoặc giao mùa.
• Ký sinh trùng (rận, trùng mỏ neo) cắn thủng da, mở đường cho nấm.

Chữa nấm mà không sửa mấy nguyên nhân trên thì vài tuần sau cá lại bị. Nên song song với chữa, hãy nhìn lại hồ của mình.

Cách chữa nấm cho cá Koi, từng bước

Bước 1: Tách cá bệnh ra bể riêng

Một thùng hoặc bể nhựa sạch, có sủi oxy, có lọc càng tốt, nước lấy từ hồ chính để cá không sốc. Tách ra giúp bạn dùng muối, dùng thuốc liều đủ mạnh mà không ảnh hưởng cả hồ và hệ vi sinh.

Bước 2: Ngâm muối

Muối là "trợ thủ" rẻ nhất mà hiệu quả với nấm. Pha muối hạt không iốt ở nồng độ khoảng 0,5% (5 kg cho 1 m³ nước), chia làm 2–3 lần cho vào cách nhau vài giờ, ngâm cá trong vài ngày đến khi búi nấm tiêu. Cách tính và cách dùng muối an toàn có trong bài muối cho hồ cá Koi.

Bước 3: Xử lý vết nấm

Với cá lớn, nhiều người nuôi nhấc cá lên (dùng thau hoặc vợt mềm, tay ướt), dùng tăm bông gạt nhẹ búi nấm rồi chấm thuốc sát trùng chuyên dụng cho cá cảnh (như dung dịch povidone-iodine) lên vết thương, sau đó thả cá lại ngay. Làm nhanh, nhẹ tay, cá ra khỏi nước càng ít càng tốt. Nếu búi nấm lan rộng, hãy dùng thêm thuốc trị nấm dành cho cá cảnh theo đúng liều trên nhãn.

Bước 4: Giữ nước ấm và sạch

Nước ấm khoảng 22–25°C giúp cá lành nhanh hơn rõ rệt. Thay 20–30% nước bể cách ly mỗi 1–2 ngày (bù lại đúng lượng muối đã mất theo nước thay), hút cặn đáy, giảm cho ăn còn rất ít.

Bước 5: Thả lại hồ khi da đã lành

Khi búi nấm hết hẳn, vết thương se lại, cá bơi khoẻ và ăn bình thường thì mới thả về hồ chính. Đừng nóng vội thả sớm rồi lại tái phát.

Điều mình mong bạn nhớ nhất: đừng đổ cùng lúc 2–3 loại thuốc vào hồ "cho chắc ăn". Cá đang yếu, thuốc chồng thuốc dễ làm cá chết nhanh hơn cả bệnh.

Làm sao để cá không bị nấm nữa?

Cá đã khỏi rồi, giờ là lúc làm để khỏi phải lo lần sau:

• Cách ly cá mới 2–4 tuần, ngâm muối nhẹ trong thời gian này. Xem cách thả cá Koi mới mua đúng cách.
• Giữ nước sạch: hệ lọc đủ mạnh, xả cặn hằng tuần, thay nước ít mà đều.
• Cho ăn đúng lượng, đúng mùa – cá ăn đủ chất mới có sức đề kháng. Cám có vitamin và khoáng như Kibakoi, King Feed giúp da, vảy khoẻ hơn.
• Bỏ vật sắc nhọn trong hồ, che lưới nếu cá hay nhảy.
• Chú ý giao mùa: thêm muối nhẹ 0,1–0,3% vài ngày khi trời trở lạnh đột ngột.

Muốn nhận biết sớm các bệnh khác, bạn xem thêm bài các bệnh thường gặp ở cá Koi.

Câu hỏi thường gặp

Cá Koi bị nấm có lây không?

Nấm thường chỉ tấn công cá đang có vết thương hoặc yếu sức, nhưng nếu nước bẩn và nhiều cá bị trầy, bệnh có thể xuất hiện ở nhiều con. Tách cá bệnh ra và cải thiện nước là cách chặn lan nhanh nhất.

Cá Koi bị nấm bao lâu thì khỏi?

Phát hiện sớm, ngâm muối và giữ nước ấm sạch, búi nấm thường tiêu sau khoảng 5–10 ngày; vết thương cần thêm thời gian để lành hẳn.

Có chữa nấm cho cá Koi bằng muối được không?

Được với ca nhẹ: ngâm muối khoảng 0,5% trong bể cách ly vài ngày thường giúp nấm tiêu. Ca nặng cần kết hợp thuốc trị nấm chuyên dụng và xử lý vết thương.

Cá bị trắng quanh miệng có phải nấm không?

Thường không. Mảng trắng ăn mòn quanh miệng hay do vi khuẩn gây ra, cần thuốc kháng khuẩn. Hãy hỏi người có chuyên môn trước khi dùng thuốc.