Cá Koi bị đốm trắng: nhận biết và chữa dứt điểm

Hôm trước cá còn bơi khoẻ, hôm nay nhìn kỹ thấy vây lấm tấm vài chấm trắng nhỏ như ai rắc muối. Vài ngày sau, chấm trắng lan khắp thân, cá cọ mình liên tục, nằm ép vây. Đó là bệnh đốm trắng (Ich) – một trong những bệnh lây nhanh nhất ở cá Koi, nhưng cũng là bệnh chữa khỏi được nếu bạn hiểu nó và kiên nhẫn đủ liệu trình.

Nhận biết đúng bệnh đốm trắng

• Chấm trắng tròn, nhỏ, đều nhau (cỡ hạt muối) trên vây, thân, mang.
• Cá cọ mình vào thành hồ, đá; có con nhảy lên mặt nước.
• Ép vây, bơi lờ đờ, tụ gần chỗ nước chảy; nặng thì thở gấp vì trùng bám mang.

Dễ nhầm với: nốt sần sinh sản trên nắp mang, vây ngực của cá đực (chỉ ở cá đực, mùa sinh sản, không lan); búi nấm trắng dạng bông (xem cá Koi bị nấm).

Vì sao đốm trắng hay tái phát?

Trùng đốm trắng có vòng đời nhiều giai đoạn:

1. Bám trên cá: trùng nằm dưới lớp da – thuốc và muối gần như không chạm tới được.
2. Rời cá, rơi xuống đáy: tạo bào nang, phân chia thành rất nhiều trùng con.
3. Trùng con bơi tự do đi tìm cá mới để bám – đây là giai đoạn duy nhất dễ bị diệt.

Vòng đời nhanh hay chậm tuỳ nhiệt độ: nước ấm thì vài ngày, nước lạnh có thể kéo dài vài tuần. Vì vậy chấm trắng trên cá biến mất chưa có nghĩa là hết bệnh – chỉ là trùng đã rơi xuống đáy chuẩn bị nhân lên. Ngừng điều trị lúc này là bệnh quay lại, thường nặng hơn.

Các bước chữa dứt điểm

1. Kiểm tra nước (amoniac, nitrit, pH) và sửa ngay nếu xấu. Xem bộ test nước.
2. Tăng sủi oxy: trùng bám mang làm cá khó thở, nước ấm lại ít oxy hơn.
3. Giữ nhiệt độ ổn định, ấm vừa phải (nếu điều chỉnh được): giúp vòng đời trùng chạy nhanh, rút ngắn thời gian điều trị. Tăng từ từ, không đột ngột.
4. Muối: hồ có thể dùng muối 0,3% (3 kg muối cho mỗi m³), giữ liên tục trong suốt đợt điều trị. Xem liều muối cho hồ cá Koi.
5. Thuốc đặc trị đốm trắng cho cá cảnh khi bệnh nặng hoặc muối không hiệu quả – dùng đúng liều theo nhãn, theo đúng số ngày yêu cầu.
6. Hút cặn đáy và thay nước nhẹ trong thời gian điều trị để loại bớt bào nang. Nếu dùng thuốc, bù lại thuốc theo phần nước đã thay.
7. Điều trị tiếp sau khi hết chấm trắng thêm một khoảng thời gian (thường khoảng 1 tuần ở nước ấm) để diệt lứa trùng cuối.

Điều trị cả hồ, không chỉ cá có chấm: khi đã thấy đốm trắng trên một con, trùng con đã có mặt khắp hồ. Tách riêng một con ra chữa mà để nguyên hồ là gần như chắc chắn tái phát.

Phòng bệnh đốm trắng

• Cách ly cá mới ít nhất 2–3 tuần trước khi thả chung – nguồn lây phổ biến nhất. Xem cách thả cá Koi mới mua.
• Giữ nhiệt độ ổn định mùa giao mùa; che hồ ban đêm khi trời trở lạnh.
• Cho ăn vừa đủ, cám tốt để cá khoẻ, nhớt da dày. Xem thức ăn cá Koi.
• Có sẵn muối và bộ test trong tủ thuốc cơ bản.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh đốm trắng cá Koi chữa bao lâu thì khỏi?

Tuỳ nhiệt độ nước: nước ấm thường khoảng 2–3 tuần, nước lạnh lâu hơn. Phải điều trị tiếp thêm sau khi hết chấm trắng để diệt lứa trùng cuối.

Bệnh đốm trắng có lây không?

Lây rất nhanh trong cùng hồ qua trùng con bơi tự do, nên phải xử lý toàn hồ chứ không chỉ cá có chấm.

Chỉ dùng muối có chữa được đốm trắng không?

Muối 0,3% giữ liên tục có thể hiệu quả với ca nhẹ; ca nặng nên dùng thêm thuốc đặc trị theo hướng dẫn trên nhãn.